بیگ‌بلو‌باتن ۴ منتشر شد؛ چه تفاوتی با نسخه ۳ دارد؟

تفاوت بیگبلوباتن نسخه 3 با 4

اگر کلاس‌های آنلاین شما با بیگ‌بلو‌باتن ۳ برگزار می‌شود، احتمالاً مهم‌ترین سؤال بعد از انتشار نسخه ۴ این است: این تغییر برای مدرس و دانشجو چه فایده‌ای دارد و آیا ارزش مهاجرت دارد؟ پاسخ به هر دو سؤال به شیوه استفاده شما از کلاس بستگی دارد. برای یک آموزشگاه، پیدا کردن آسان‌تر ابزارها مهم است؛ برای تیم زیرساخت، تغییر بستر صوت و تصویر و مسیر انتقال سرور اهمیت بیشتری دارد.

بیگ‌بلو‌باتن ۴.۰ اکنون انتشار رسمی دارد. محورهای اصلی این انتشار، رابط کاربری بازطراحی‌شده، پیش‌فرض شدن LiveKit برای رسانه و تغییرات زیرساختی است. در ادامه، نسخه رسمی ۴.۰.۰ را با شاخه ۳.۰ مقایسه می‌کنیم؛ نه فقط با اولین انتشار نسخه ۳ و نه با قابلیت‌هایی که صرفاً در نقشه راه آمده‌اند. اعلام انتشار رسمی ۴.۰.۰

آخرین بررسی منابع: ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶. این مقاله بررسی مستندات رسمی است و نتایج آزمون عملی پنتا سرور را گزارش نمی‌کند.

طرح مفهومی مقایسه دو نسل بیگ‌بلو‌باتن؛ اسکرین‌شات محیط نرم‌افزار نیست.

تفاوت بیگ‌بلو‌باتن ۳ و ۴ در یک نگاه

مبنای جدول: مستندات نسخه ۳، یادداشت انتشار ۴ و راهنمای نصب نسخه ۴.

این جدول برای تصمیم اولیه کافی است، اما دو تفاوت را نباید از قلم انداخت: «موجود بودن» یک قابلیت با «پیش‌فرض بودن» آن فرق دارد؛ همچنین همه نصب‌های نسخه ۳ تنظیمات و شماره اصلاحیه یکسانی ندارند.

۱. رابط کاربری تازه؛ ابزارهای کلاس کجا قرار گرفته‌اند؟

در نسخه ۴، نوار کناری و گالری ابزارها یا Apps Gallery مرکز دسترسی به امکانات کلاس هستند. این گالری ابزارهای داخلی و افزونه‌ها را کنار هم قرار می‌دهد و امکان جست‌وجو، تغییر نمایش فهرستی و شبکه‌ای و سنجاق کردن ابزارهای پرکاربرد را فراهم می‌کند. این تغییر از مرحله بتای چهارم در یادداشت‌های رسمی ثبت شده است. تغییرات رابط در بتای چهارم

اهمیت این تغییر در کلاس روزمره روشن می‌شود. مدرسی که مرتب بین فعالیت‌های مختلف جابه‌جا می‌شود، به مسیر دسترسی قابل‌پیش‌بینی نیاز دارد. بااین‌حال، بازطراحی به معنی بی‌نیازی از آموزش نیست. اگر برای نسخه ۳ ویدئوی راهنما ساخته‌اید، بهتر است جای دکمه‌ها و مسیر باز کردن ابزارها را دوباره بررسی کنید.

چیدمان پیش‌فرض نیز Unified Layout شده و گزینه‌های قدیمی مانند Custom،Smart،Presentation Focus و Video Focus و پنجره انتخاب آن‌ها حذف شده‌اند. تغییرات چیدمان

برای معرفی نسخه ۴ به مدرس‌ها، یک راهنمای کوتاه با سه کار واقعی مفیدتر از فهرست بلند امکانات است: شروع یک فعالیت، پیدا کردن شرکت‌کننده و بازگشت به ارائه. همین تمرین کوتاه نشان می‌دهد تغییر چیدمان در روند تدریس شما چه اثری دارد.

۲. تجربه موبایل بازطراحی شده است

نسخه ۴ برای تلفن همراه، وب‌کم‌های صفحه‌بندی‌شده، نوارهای فشرده‌تر و پنجره‌های متناسب با صفحه کوچک دارد. در حالت افقی گوشی نیز دوربین‌ها و ارائه می‌توانند کنار هم قرار بگیرند. هماهنگی خودکار تم روشن و تیره با تنظیم سیستم‌عامل هم از تغییرات این نسل است. توضیحات رسمی بازطراحی موبایل

برای آموزشگاه‌هایی که بخش بزرگی از دانشجوهایشان با گوشی وارد می‌شوند، این بخش ارزش بررسی ویژه دارد. آزمون را فقط روی گوشی مدیر سایت انجام ندهید؛ یک دستگاه میان‌رده، صفحه کوچک و اینترنت همراه هم در سناریوی آزمایشی بگذارید. خوانایی اسلاید، دسترسی به چت و امکان برگشتن به ارائه را جداگانه بسنجید.

چیدمان بهتر، جای اسلاید مناسب موبایل را نمی‌گیرد. اگر جزوه شما نوشته‌های بسیار ریز دارد، صرف ارتقای سامانه مشکل خوانایی آن را حل نمی‌کند.

۳. LiveKit در نسخه ۴ چه نقشی دارد؟

مهم‌ترین تغییر فنی نسخه ۴، استفاده پیش‌فرض از LiveKit برای صوت، دوربین و اشتراک صفحه است. در عین حال، bbb-webrtc-sfu و FreeSWITCH همچنان نصب می‌شوند و می‌توان مسیر رسانه را در سطح سرور یا جلسه انتخاب کرد. بنابراین، «حذف کامل زیرساخت قبلی» توصیف درستی از این انتشار نیست. اعلام رسمی نسخه ۴

نمودار ساده‌شده وضعیت پیش‌فرض رسانه؛ نمایش کامل معماری داخلی نرم‌افزار نیست.

این تغییر را نباید معادل تضمین سرعت بیشتر یا رفع همیشگی قطعی صدا دانست. برای چنین نتیجه‌ای باید دو نصب را با منابع سرور، تعداد دوربین، مرورگر و شرایط شبکه مشابه آزمود. بدون این آزمون، نسبت دادن درصد مشخصی از کاهش مصرف CPU یا افزایش ظرفیت، پشتوانه کافی ندارد.

برای کاربران ایران، پرسش کاربردی‌تر این است: اتصال با اینترنتی که دانشجوها واقعاً استفاده می‌کنند چگونه برقرار می‌شود؟ در آزمایش مقایسه‌ای، زمان ورود به صدا، قطع و وصل اینترنت، اشتراک صفحه همراه با صدا و ورود مجدد به جلسه را بررسی کنید. نتیجه این آزمایش برای انتخاب سرویس از نام فناوری مهم‌تر است.

۴. تنظیمات صدا؛ فیلتر عادی، پیشرفته و صدای اصلی

تنظیمات صوتی نسخه ۴ بخش اختصاصی دارد. سه حالت اصلی آن عبارت‌اند از فیلتر استاندارد مرورگر، صدای اصلی بدون پردازش و فیلتر پیشرفته مبتنی بر WASM. فیلتر پیشرفته به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال است و باید مدیر سرور آن را در دسترس قرار دهد. مستندات تنظیمات صوتی نسخه ۴

انتخاب مناسب به نوع کلاس بستگی دارد. در یک کلاس مکالمه، کم کردن صدای محیط می‌تواند مفید باشد؛ در کلاس موسیقی، بهتر است صدای ساز را با حالت صدای اصلی هم مقایسه کنید. معیار، شنیدن نمونه واقعی است. فعال بودن یک گزینه با نام «پیشرفته» به‌تنهایی ثابت نمی‌کند خروجی برای همه درس‌ها بهتر خواهد بود.

۵. کنترل کلاس و مشارکت دانشجو چه تغییری کرده است؟

از امکانات نسخه ۴ می‌توان به درخواست نقش ارائه‌دهنده توسط شرکت‌کننده و تأیید آن توسط مدیر، سنجاق کردن پیام چت، جست‌وجوی کاربران و بازطراحی مدیریت مهمان‌ها اشاره کرد. داشبورد یادگیری نیز در اتاق‌های گروهی قابل‌استفاده شده است. ویژگی‌های انتشار رسمی، تغییرات داشبورد اتاق گروهی

در یک کلاس ارائه دانشجویی، داشتن مسیر مشخص برای درخواست ارائه می‌تواند نظم نوبت‌ها را بهتر کند. در یک کارگاه، سنجاق کردن دستور تمرین کمک می‌کند پیام اصلی میان گفت‌وگوها گم نشود. ارزش این امکانات به استفاده مدرس از آن‌ها بستگی دارد؛ اضافه شدن ابزار به‌خودی‌خود مشارکت ایجاد نمی‌کند.

دو امکان دیگر به تنظیمات نیاز دارند: گرفتن رضایت کاربر پیش از باز کردن میکروفون توسط مدیر، و باز کردن دو پنل کناری در حالت Multi-Functional Mode. هر دو گزینه به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال‌اند؛ قابلیت رضایت نیز در چارچوب مجاز بودن باز کردن میکروفون توسط مدیر عمل می‌کند. پس نباید انتظار داشت تمام نصب‌های نسخه ۴ رفتار یکسانی داشته باشند. تنظیمات مشارکت در نسخه ۴

رفتار چرخ ماوس روی تخته‌سفید هم تغییر کرده است: اسکرول، صفحه را جابه‌جا می‌کند و ترکیب Ctrl با اسکرول برای بزرگ‌نمایی است. این جزئیات کوچک را در آموزش مدرس‌ها بگنجانید. تغییرات تخته‌سفید

۶. یادداشت مشترک؛ خداحافظی با Etherpad

در نسخه نهایی ۴، BlockNote تنها ویرایشگر یادداشت مشترک است و Etherpad حذف شده است. این تفاوت برای مجموعه‌ای که از یادداشت مشترک استفاده ساده دارد، بیشتر در تجربه ویرایش دیده می‌شود؛ اما برای نصب‌هایی که سفارشی‌سازی یا افزونه وابسته به Etherpad دارند، موضوع فنی مهم‌تری است. یادداشت انتشار RC5 تصریح می‌کند داده‌های Pad در Etherpad هنگام آن ارتقا مهاجرت داده نمی‌شوند و بخش‌های وابسته به Etherpad در GraphQL نیز حذف شده‌اند. جزئیات حذف Etherpad

خود BlockNote هم برای اولین بار در نسخه ۴ ظاهر نشده است؛ از ۳.۰.۲۵ به‌صورت گزینه جایگزین در دسترس بود. تفاوت اصلی نسخه ۴، اجباری شدن این انتخاب و حذف Etherpad است. سابقه BlockNote در نسخه ۳

اگر هنوز سرور آزمایشی نسخه ۴ بتا یا RC دارید، این هشدار را با مسیر انتقال از نسخه ۳ اشتباه نگیرید؛ یادداشت RC5 مشخصاً درباره ارتقای پیش‌انتشارهای ۴ هم توضیح می‌دهد. در هر دو حالت، پیش از تغییر سامانه از یادداشت‌های لازم خروجی بگیرید و ابزارهای سفارشی مرتبط را بررسی کنید.

۷. چه قابلیت‌هایی از قبل در نسخه ۳ وجود داشتند؟

برای مقایسه منصفانه، باید قابلیت‌های شاخه ۳ را هم بشناسیم. ویرایش و پاسخ به پیام‌های چت، جایگزینی Meteor و MongoDB با معماری مبتنی بر GraphQL و PostgreSQL، و پشتیبانی اولیه از LiveKit در همین شاخه وجود داشتند. Quiz از نسخه ۳.۰.۱۱ اضافه شد و پشتیبانی ضبط تخته‌سفید بی‌نهایت هم حوالی ۳.۰.۱۹ تکمیل شد. ویژگی‌های رسمی شاخه ۳.۰

به همین دلیل، عبارت‌هایی مثل «نسخه ۴ برای اولین بار آزمون دارد» یا «حذف MongoDB از تغییرات نسخه ۴ است» مقایسه را گمراه‌کننده می‌کنند. شماره اصلاحیه نسخه فعلی شما اهمیت دارد. مقایسه یک نصب قدیمی و به‌روزرسانی‌نشده از ۳.۰ با آخرین انتشار ۴، همه تفاوت‌ها را به تغییر نسل نسبت می‌دهد؛ درحالی‌که بخشی از آن‌ها در به‌روزرسانی‌های خود نسخه ۳ هم عرضه شده‌اند.

۸. نسخه ۴ به چه سروری نیاز دارد؟

بستر نصب رسمی نسخه ۴، Ubuntu 24.04 است؛ نسخه ۳ بر Ubuntu 22.04 نصب می‌شود. راهنماهای هر دو نسخه برای محیط عملیاتی حداقل پیشنهادی ۸ هسته پردازنده با عملکرد تک‌هسته‌ای مناسب، ۱۶ گیگابایت رم و پهنای باند متقارن ۲۵۰ مگابیت‌برثانیه را ذکر می‌کنند. برای ضبط، ۵۰۰ گیگابایت فضای آزاد و در صورت غیرفعال بودن ضبط، ۵۰ گیگابایت آمده است. نیازمندی‌های نسخه ۳، نیازمندی‌های نسخه ۴

این اعداد تضمین تعداد مشخصی کاربر نیستند. کلاس سخنرانی با یک دوربین را نباید با کارگاهی مقایسه کرد که همه شرکت‌کننده‌ها تصویر می‌فرستند. هنگام انتخاب سرور بیگ‌بلو‌باتن، تعداد جلسه‌های هم‌زمان، دوربین‌های فعال، مدت نگهداری ضبط و سهم منابع اختصاصی پردازنده را مشخص کنید.

برای برآورد هزینه هم فقط قیمت سرور را نبینید. آرشیو ضبط، فضای پشتیبان و زمان آزمون مهاجرت را در محاسبه بیاورید. این بخش از هزینه به نحوه استفاده مجموعه شما مربوط است و از روی شماره نسخه قابل‌تعیین نیست.

۹. آیا می‌توان نسخه ۳ را مستقیم به ۴ ارتقا داد؟

ارتقای درجا از بیگ‌بلو‌باتن ۳ به ۴ پشتیبانی نمی‌شود. مسیر توصیه‌شده رسمی، نصب نسخه ۴ روی سرور تمیز Ubuntu 24.04 و سپس انتقال ضبط‌های موجود است. بنابراین، نباید تغییر نسخه را به اجرای یک به‌روزرسانی روی سرور فعلی خلاصه کرد. راهنمای رسمی مهاجرت

مسیر پیشنهادی برنامه‌ریزی مهاجرت؛ سرور قبلی تا پایان بررسی‌ها حفظ می‌شود.

برای یک مجموعه آموزشی فعال، این ترتیب عملی پیشنهاد می‌شود:

1. از وضعیت فعلی فهرست بگیرید. نسخه دقیق، اتصال به سامانه آموزشی، افزونه‌ها، تنظیمات سفارشی و محل ضبط‌ها را ثبت کنید.
2. پشتیبان قابل‌بازیابی تهیه کنید. وجود فایل پشتیبان کافی نیست؛ راه بازیابی آن هم باید روشن باشد.
3. سرور تازه را جداگانه آماده کنید. پیش از جابه‌جایی کلاس‌ها، صوت، تصویر، اشتراک صفحه و ضبط را با چند کاربر آزمایشی بررسی کنید.
4. اتصال‌های واقعی را آزمون کنید. ورود از Moodle، Greenlight یا سامانه اختصاصی خود را در سناریویی شبیه کار روزانه امتحان کنید.
5. ضبط‌ها و خروجی‌ها را کنترل کنید. پس از انتقال، چند ضبط قدیمی و یک ضبط تازه را باز و پخش کنید.
6. زمان جابه‌جایی و بازگشت را مشخص کنید. انتقال را خارج از ساعت کلاس انجام دهید و سرور قبلی را تا پایان تأییدها نگه دارید.

این فهرست پیشنهاد اجرایی برای کاهش ریسک است؛ دستور نصب مرحله‌به‌مرحله یا گزارش مهاجرت انجام‌شده نیست.

۱۰. افزونه‌ها و اتصال به سامانه آموزشی را چطور بررسی کنیم؟

در نسخه ۴، نسل SDK افزونه‌ها تغییر کرده و در انتشار رسمی، بسته bigbluebutton-html-plugin-sdk با شماره 1.0.0-beta.3 ذکر شده است. این نام را نباید به معنی سازگاری خودکار همه افزونه‌های قبلی گرفت. حذف بخش‌های Etherpad هم می‌تواند روی ابزارهایی که مستقیماً از آن‌ها استفاده می‌کنند اثر بگذارد. جزئیات SDK و تغییرات سازگاری

برای آزمون اتصال، صرف باز شدن صفحه کلاس کافی نیست. ساخت جلسه، ورود با نقش مدرس و دانشجو، پایان جلسه و نمایش ضبط‌ها را جداگانه بررسی کنید. اگر سامانه اختصاصی دارید، پاسخ‌های API و تنظیمات سفارشی را هم در محیط آزمایش کنترل کنید. موفق بودن یک اتصال ساده، وضعیت همه یکپارچه‌سازی‌های پیچیده را مشخص نمی‌کند.

نسخه ۴ برای چه مجموعه‌ای ارزش مهاجرت دارد؟

اگر کاربران شما زیاد با موبایل وارد می‌شوند، مدرس‌ها به دسترسی منظم‌تر به ابزارها نیاز دارند یا می‌خواهید بستر رسانه جدید را در شرایط واقعی خود ارزیابی کنید، نسخه ۴ گزینه جدی برای بررسی است. برای نصب تازه هم بهتر است ارزیابی را از نسخه رسمی جدید آغاز کنید و سازگاری نیازهای خود را بسنجید.

اگر سامانه فعلی کلاس‌های حساس و پرتعداد دارد، تصمیم را به نتیجه پایلوت گره بزنید. یک کلاس نماینده انتخاب کنید: همان مدرس، همان نوع محتوا، چند گوشی و رایانه واقعی و اینترنت‌های متفاوت. پیش از آزمایش، معیار قبولی را بنویسید؛ مثلاً ورود موفق به صدا، خوانایی ارائه روی موبایل و پخش درست ضبط. این روش تصمیم را از سلیقه درباره ظاهر نرم‌افزار جدا می‌کند.

پرسش‌های متداول

آیا نسخه ۴ مشکل قطعی صدا را کامل برطرف می‌کند؟

چنین تضمینی از تغییر نسخه نتیجه نمی‌شود. کیفیت اتصال را باید با اینترنت کاربران، مرورگر، مسیر شبکه و تنظیمات همان سرور آزمود. نتیجه یک آزمایش محدود را هم نباید به همه کلاس‌ها تعمیم داد.

آیا با نسخه ۴ می‌توان کاربران بیشتری روی همان سرور داشت؟

برای اعلام ظرفیت، به آزمون بار متناسب با الگوی کلاس نیاز دارید. تعداد دوربین‌ها و جلسه‌های هم‌زمان را در کنار تعداد کاربران ثبت کنید؛ عدد ظرفیت بدون این توضیحات برای انتخاب سرویس کافی نیست.

آیا همه امکانات تازه از ابتدا فعال هستند؟

خیر؛ همان‌طور که در بخش تنظیمات توضیح دادیم، برخی گزینه‌ها به انتخاب مدیر سرور بستگی دارند. در زمان تحویل سرویس، فهرست امکانات فعال همان نصب را بررسی کنید.

آیا برای استفاده از نسخه ۴ باید همه ضبط‌های قبلی را حذف کنیم؟

مسیر رسمی مهاجرت، انتقال ضبط‌ها را در نظر گرفته است. بااین‌حال، پیش از کنار گذاشتن سرور قبلی، انتقال و پخش نمونه‌های آرشیو خود را تأیید کنید. راهنمای نصب و انتقال

تصمیم نهایی برای ارتقا

بیگ‌بلو‌باتن ۴ را باید فرصتی برای بازبینی تجربه کلاس و زیرساخت آن دید. انتخاب مناسب زمانی روشن می‌شود که بدانید کدام تغییر برای مدرس و دانشجوی شما مسئله‌ای را حل می‌کند و انتقال آن با چه هزینه و زمانی انجام می‌شود.

برای انتخاب سرور بیگ‌بلو‌باتن یا برنامه‌ریزی مهاجرت، تعداد کلاس‌های هم‌زمان، دوربین‌های فعال، نیاز ضبط و سامانه آموزشی خود را با پنتا سرور مطرح کنید. این اطلاعات، مبنای دقیق‌تری برای بررسی نیاز شما فراهم می‌کند.

جهت خرید سرور بیگبلوباتن هم میتونین از خدمات کلاس آنلاین پنتا سرور که کاملا محیط فارسی و با طراحی اختصاصی هست استفاده کنید، که هم با بیگبلوباتن نسخه 3 و هم با بیگبلوباتن نسخه 4 قابل ارائه است.